Gerespecteerd om zijn moed tegen de heersende kerkmoraal in te gaan. Zijn liefde voor joden slaat – als ze zich niet willen bekeren – om in haat.
Verzetsheld
Geboren op 10 november 1483 in Eisleben (Saksen). Ontwikkelt zich tot Augustijner monnik en hoogleraar aan de universiteit van Wittenberg. Op 31 oktober 1517 richt hij zich in 95 stellingen tegen de praktijk van de aflaathandel. Dat was een in de toenmalige rooms-katholieke Kerk algemeen aanvaarde constructie om Gods vergeving met geld te kopen. De opbrengst ervan was bestemd voor bouw en onderhoud van de Sint-Pieter in Rome.
Inhoud
De tekst van de 95 stellingen is in het Nederlands vertaald door Drs. van der Heijden. De kern van Luthers theologie is ‘de rechtvaardiging door het geloof alleen’. Volgens sommige historici is het algemeen gangbare verhaal dat Luther zijn stellingen met een spijker op de deur van de Wittenbergse slotkapel sloeg, een geromantiseerd toevoegsel, kortom een verzinsel.
Frustatie
Sommige historici noemen Luther een notoire antisemiet. In 1523 schrijft hij het boek ‘Dass Jesus ein geborener Jude sei’. Hij komt dan nog op voor de rechten van joden. Hij spreekt in het werk de hoop uit dat – als ze maar fatsoenlijk behandeld worden – veel joden zich zullen bekeren tot goede christenen. Twaalf jaar later is hij drastisch van mening veranderd: volgens zijn critici omdat het hem niet was gelukt joden te bekeren.
Ommezwaai
Twaalf jaar later, in 1543, blijkt hij drastisch van mening veranderd: volgens historici omdat het hem niet is gelukt joden te bekeren. In zijn boek ‘Von den Juden und ihren Lügen’ neemt hij een extreem anti-joods standpunt in: de joden verdraaien de Schrift. Hij is in zijn boek duidelijk over wat hij van ze vindt:
“Jullie moeten je hier schamen, overal waar jullie zijn, jullie vervloekte joden, want jullie hebben het gewaagd het hoge, verheven en troostende Woord van God schaamteloos te interpreteren om te voldoen aan de begeerten van jullie aardse, grillige en gulzige maag: jullie hebben jullie er niet voor geschaamd om jullie gulzigheid zo vulgair te etaleren. Jullie zijn niet waard naar de buitenkant van de bijbel te kijken, laat staan erin te lezen. Jullie zouden alleen maar die bijbel moeten lezen, die onder de staart van een zwijn te vinden is. En jullie zouden de letters die daar vallen moeten opslokken en naar binnen slurpen. Want dit is voor zulke profeten een bijbel die bij hen past. Want zij verzwelgen het Woord van God – waarnaar wij met eerbied, vreugde en vreze des Heren moeten luisteren – als zeugen en verslinden het als zwijnen”.
Advies
In het boek doet hij concrete voorstellen: verwoesting van de huizen van de joodse medeburgers, opheffing van bescherming op reis, verbod op woeker, verplichte slavenarbeid, hun synagogen in brand steken, vernietiging van gebedenboeken en talmoedische geschriften, een leerverbod voor rabbijnen en een verbod op godsdienstige samenkomsten.
Duivelsgebroed
In zijn latere leven schrijft Luther:
“Het past helemaal in het oordeel van Christus dat zij giftige, bittere, wraakgierige, valse slangen, sluipmoordenaars en duivelsgebroed zijn, die heimelijk steken en schade berokkenen… Een christen heeft naast de duivel geen giftiger, bitterder vijand dan een jood.”
Effect
Veel commentatoren benadrukken dat Luther het allemaal zo kwaad niet heeft bedoeld. Toch staat vast dat hij met dit soort teksten een bijdrage heeft geleverd aan het antisemitisme: de eeuwenlange hetze in Europa tegen de joodse bevolking. Vierhonderd jaar later, tijdens de processen van Neurenberg tegen nazi-kopstukken komen Luthers teksten ter sprake (Streicher).
_____________________________________________
